Sudan’daki İnsani Duruma İlişkin Güncel Gelişmeler ve İnsani Yardım Çağrısı

Sudan’daki mevcut insani durum ve sivillerin korunmasına ilişkin paylaşılan güncel bilgiler doğrultusunda, Sudan Hükümeti tarafından savaş ve barışın tesisi süreçlerinde sivillerin korunmasına yönelik bir Ulusal Sivil Koruma Planı oluşturulduğu ve planın uygulanması amacıyla ilgili kurumların katılımıyla ulusal bir mekanizma tesis edildiği bildirilmiştir. Plan; sivillerin şiddetten doğrudan korunmasının yanı sıra temel ihtiyaçlara erişimin sağlanması, yerinden edilmiş kişiler ile mültecilerin gönüllü dönüşlerine uygun şartların oluşturulması ve yeniden inşa süreçlerinin desteklenmesini kapsamaktadır.

İnsani Yardım Erişiminin Kolaylaştırılmasına Yönelik Adımlar

Paylaşılan bilgilere göre, insani yardım faaliyetlerinin kolaylaştırılması amacıyla bir dizi idari ve lojistik tedbir hayata geçirilmiştir. Bu kapsamda insani yardım alanındaki ithalatların gümrük ve diğer vergilerden muaf tutulması, bazı yardımların ülke içerisindeki nakliye masraflarının karşılanması ve federal ve eyalet düzeyinde 35 binden fazla idari ve hukuki işlemin tamamlanması öne çıkmaktadır.

Ayrıca giriş vizeleri, hareket izinleri, kuruluşların kayıt ve kayıt yenileme süreçleri ile insani yardım projelerine ilişkin teknik anlaşmaların değerlendirilmesinde en az %95 uygulama oranına ulaşıldığı belirtilmektedir. Ocak-Haziran 2026 döneminde 12 yeni geçiş noktasının eklenmesiyle insani yardım girişleri için onaylanan kara, hava ve nehir sınır geçiş noktalarının sayısının 14’e ulaştığı, 18 eyalette ise yaklaşık 6.000 iç insani yardım tedarik güzergâhının bulunduğu aktarılmıştır.

İnsani Yardım Finansmanında Ciddi Açık

Sudan’daki insani krizin büyüklüğüne karşılık uluslararası insani yardım finansmanındaki yetersizlik, en önemli sorunlardan biri olmaya devam etmektedir.

Paylaşılan verilere göre, son derece kırılgan bölgelerde yaşayan ve özellikle Darfur ile Kordofan’dan yerinden edilen nüfusa odaklanılarak yaklaşık 7 milyon kişiye 2,5 milyon metrik tondan fazla çok sektörlü yardım sağlanmıştır. Bununla birlikte Ocak-Haziran 2026 döneminde Birleşmiş Milletler İnsani İhtiyaçlar ve Müdahale Planı'nın finansman oranının yalnızca %38,9 seviyesinde kaldığı ve %61,1 oranında finansman açığı oluştuğu bildirilmektedir.

Bu finansman yetersizliği nedeniyle yaklaşık 15 milyon kişinin insani yardım kapsamı dışında kaldığı; BM kuruluşları, insani yardım ortakları ve çeşitli ülkelerin katkılarıyla yaklaşık 11 milyon etkilenen kişiye yardım ulaştırılabildiği belirtilmektedir.

Bu tablo, Sudan’a yönelik uluslararası insani yardım kapasitesinin artırılmasının ve özellikle gıda, sağlık, temiz su, barınma, eğitim ve koruma alanlarında sürdürülebilir destek mekanizmalarının güçlendirilmesinin önemini bir kez daha ortaya koymaktadır.

Yerinden Edilmiş Kişilerin Geri Dönüşü ve Temel Hizmetler

Çatışmalar nedeniyle evlerini terk etmek zorunda kalan milyonlarca Sudanlının güvenli ve gönüllü geri dönüşü de önümüzdeki dönemin en önemli insani gündemlerinden biridir.

Paylaşılan bilgilere göre milyonlarca yerinden edilmiş kişi ve mülteci kendi bölgelerine geri dönmüş durumdadır. Geri dönüşlerin sürdürülebilir hâle gelebilmesi için güvenliğin sağlanmasının yanı sıra su, sağlık, eğitim ve elektrik altyapısının yeniden işler hâle getirilmesi, polis, adli kurumlar ve kamu hizmetlerinin kapasitesinin güçlendirilmesi gerekmektedir.

Aynı zamanda savaşın bıraktığı mayınlar ve patlayıcı mühimmatın temizlenmesi, geri dönüş bölgelerinin güvenli hâle getirilmesi ve temel hizmet altyapısının yeniden kurulması uluslararası desteğe ihtiyaç duyulan öncelikli alanlar arasında gösterilmektedir.

İnsani Yardım Çalışmalarının Güvenliği Öncelik Olmalı

Sudan’daki insani yardım faaliyetlerinin karşı karşıya bulunduğu önemli risklerden biri de yardım konvoyları, insani yardım çalışanları ve kritik sivil altyapının çatışmalardan etkilenmesidir.

Paylaşılan belgede, insani yardım malzemelerinin yağmalanması, yardım çalışanlarına yönelik saldırılar ve insani yardım güzergâhlarının güvenliğine ilişkin sorunların yardım faaliyetlerini zorlaştırdığı belirtilmektedir.

Bu nedenle insani yardımın tarafsızlık, bağımsızlık, insanlık ve ayrım gözetmeme ilkeleri doğrultusunda, güvenli ve kesintisiz biçimde ihtiyaç sahiplerine ulaştırılması; yardım çalışanlarının, sağlık personelinin ve insani yardım altyapısının korunması büyük önem taşımaktadır.

Uluslararası Topluma Yönelik Öncelikli Çağrılar

Sudan’daki sivillerin korunması ve insani durumun iyileştirilmesine yönelik olarak uluslararası toplumdan beklenen başlıca hususlar arasında; geri dönen nüfusun temel hizmetlere erişiminin desteklenmesi, geri dönüş bölgelerinin güvenliğinin güçlendirilmesi, mayın ve patlayıcı savaş kalıntılarının temizlenmesi, belirlenmiş sınır kapıları, limanlar, havaalanları ve güzergâhlar üzerinden insani yardım akışının artırılması ile silahsızlandırma, terhis ve topluma yeniden entegrasyon süreçlerinin desteklenmesi yer almaktadır.

Kadınların ve kız çocuklarının çatışmaya bağlı cinsel şiddetten korunması, mağdurlara yönelik destek mekanizmalarının güçlendirilmesi ve çocuklar ile insani yardım çalışanlarının korunmasına ilişkin uluslararası yükümlülüklerin etkin şekilde uygulanması da öncelikli çağrılar arasında bulunmaktadır.

İDSB Üyelerine Çağrı

İslam Dünyası Sivil Toplum Kuruluşları Birliği (İDSB) olarak, Sudan halkının karşı karşıya bulunduğu ağır insani şartların hafifletilmesi için ulusal ve uluslararası sivil toplum kuruluşlarının koordineli çalışmalarının büyük önem taşıdığına inanıyoruz.

Bu çerçevede İDSB üyesi kuruluşlarımızı, kendi imkân ve faaliyet alanları doğrultusunda Sudan’a yönelik insani yardım çalışmalarını artırmaya; özellikle gıda güvenliği, sağlık, temiz su ve sanitasyon, barınma, eğitim, kadın ve çocukların korunması, psikososyal destek, mayın ve patlayıcı savaş kalıntılarının oluşturduğu risklere karşı koruma ve geri dönen nüfusun temel ihtiyaçlarının karşılanması alanlarında sürdürülebilir projeler geliştirmeye davet ediyoruz.

Aynı zamanda Sudan’da faaliyet gösteren veya Sudan’a yönelik insani yardım çalışması planlayan üye kuruluşlarımızın, sahadaki ihtiyaçlar, devam eden projeler ve planlanan yardım faaliyetlerine ilişkin bilgileri İDSB Sekretaryası ile paylaşmalarını önemle rica ediyoruz. Bu paylaşımlar, üye kuruluşlarımız arasındaki koordinasyonun güçlendirilmesine, mükerrer çalışmaların önlenmesine ve mevcut kaynakların ihtiyaçların en yoğun olduğu alanlara yönlendirilmesine katkı sağlayacaktır.

Sudan halkının yanında olmaya, insani yardım kuruluşları arasındaki iş birliğini güçlendirmeye ve krizin mağdurlarına yönelik uluslararası dayanışmanın artırılması için çalışmalarımızı sürdürmeye devam edeceğiz.